Notes

TİYATRO HAKKINDA YAPTIĞI ÇALIŞMALAR VE TİYATOCULUK YÖNLERİ

Özellikle Türk tiyatrosunun gelişmesinde önemli rol oynayan bir isimdir. Fransız tiyatrosundan ve Özellikle Mollıere’den yaptığı çeviri ve adapte oyunlar TÜRK Edebiyatında tiyatronun ilk örnekleri olmuştur. Bu bakımdan devlet adamlığından ziyade Tiyatroculuğu ile tarihe geçmiştir. Tiyatro alanında yaptığı hizmetler oyun yazmakla sınırlı değildir. Dramaturji ve sahneleme teknikleriyle ilgilenmiş Bursa Valiliği sırasında yaptırttığı Tiyatro Binasında sahnelecek oyunların her şeyiyle ilgilenmiştir. Moliere’den uyarladığı “Zor Nikah” ve “Zoraki Tabip” Türk tiyatrosunun ilk oyunları oldu.

Doç Dr. Nurhan Tekerek'in aktardığına göre Paris ve St. Louis Lisesi'nde; “Corneille, Moliére, Racine, Rousseau, Balzac, Bern Ardin de Saint-Pierre, Stendhal, Chateaubriand gibi Fransız klasiklerini okumak, onlar hakkında yapılan açıklamaları dinlemek fırsatını elde eder”. 18 yaşındayken, babasının tayini Londra'ya çıktığında, babası ile Londra’ya gitmiş ve İngiliz tiyatrosunu da yakından tanıma imkânı bulmuştur.[1]

Moliére'e hem oyun yazarı hem de rejisör olarak hayranlık duyan A. Vefik Paşa. Türk tiyatroculuğunda da onun izinden gitmiştir. 17. yüzyıldaki Fransız yaşantısını dile getiren Mollere’nin eserlerindeki yabncı unsurlar olan “huy, anlayış, konuşma şekli, kültürel unsurlar dini ve ahlaki telakkileri 19. yüzyıldaki Osmanlı yaşantısına uygun hale getirerek tiyatro eserlerini Türk Toplumuna adapte etmeyi başarmıştır. ilk adaptasyon eseri diyebileceğimiz diyebileceğimiz, Zor Nikah 1868-1869 senelerinde Gedikpaşa Tiyatrosu'nda oynanmıştır. Mollıere’nin eserlerindeki Fransız kültürüne özgü özellikleri Türk Kültürüne adapte etmesi halkın tiyatroyu daha çok sevmesini sağlayan unsurların başında gelmiştir. Zoraki Tabip adaptasyonunu adaptasyonu Tabib-i Aşk (Aşk Doktoru) izlemiştir.

Ahmet Vefik Paşa on dokuz adaptasyon yapmış ve on altı tanesi basılmış olarak elimize ulaşmıştır. Ahmet Vefik Paşa başka yazarlardan da adaptasyon ve tercüme yapmıştır.

1879-1882 yılları arasında Bursa. Valiliği Bursa’da zarar görmüş pek çok önemli anıtın onarımını şehre getirttiği Fransız mimar Leon Parvillee tarafından yaptırtmıştı. Bu mimarın kontrolünde şehre Hükümet Konağı, Memleket Hastanesi, Belediye Binası, Tiyatro binası yaptırtmıştı.[3]

Yaptırdığı bu tiyatro binası İstanbul dışında Ülkemizin ilk tiyatro binasıydı. Bu tiyatro binasında Kendisinin Mollere’den çevirdiği veya adapte ederek yazdığı eserlerinin sahneye konulmasını sağladı. Bir süre önce İstanbul’da kapatılmış olan Gedik Paşa Tiyatrosunun oyuncularını da İstanbul’dan Bursa’ya davet etmişti. Sahnelenecek oyunların dekorundan provalarına kadar her şeyiyle ilgilendi. [4]

Bursa Valiliği sırasında “Bir Seyirci Yetişiyor” düsturuyla vatandaşları ve yanında çalışan memurları zorla tiyatroya götürerek tiyatroyu halka sevdirmeye çalışmıştır.[5]

Yaşamının kalan bölümünde Rumelihisarı’ndaki yalısında araştırma, inceleme, ceviri ve derleme çalışmalarıyla ilgilendi.


Ahmet Vefik Paşa'nın on dokuz adaptasyon yapmış ve on altı tanesi basılmış olarak elimize ulaşmıştır.

TİYATRO ÇEVİRİ VE ADAPTE ESERLERİ,

1-16 sıradaki eserler; Fransız oyun yazarı Jean Baptiste Moliére'e, 17. sıradaki eser Alman şair ve oyun yazarı Schiller'e, son sıradaki eser, Paşa tarafından çevrilip çevrilmediği kesin olmamasına rağmen, Victor Hugo'ya ait adaptasyon ve çevirilerdir.
1. Savruk (L'Etourdi)(hece vezniyle manzum çeviri)
2. İnfiâl_i Aşk (Le Dépit Amoureux)(düzyazı çeviri)
3. Dudu Kuşları (Les Pre***use Ridicules) (düzyazı çeviri)
4. Kocalar Mektebi (L'Ecole des Maris) (hece vezniyle manzum çeviri)
5. Kadınlar Mektebi (L'Ecole des Femmes) (hece vezniyle manzum çeviri)
6. Zor Nikâhı (Le Mariage Forcé) (uyarlama/adaptasyon) ( 1869)
7. Tartüf (Le Tartuffe) (hece vezniyle manzum çeviri) (1880)
8. Don Civani (Don Join)(düzyazı çeviri)
9. Tabib-i Aşk (L'Amour Médcin) (uyarlama/adaptasyon) (1869)
10. Adamcıl (Le Misantrophe) (hece vezniyle manzum çeviri)
11. Zoraki Tabib (Le Médcin Malgrée Lui) (uyarlama/adaptasyon) (1869)
12. Yorgaki Dandini (George Dandine) (uyarlama/adaptasyon)
13. Azarya (L'Avare)(uyarlama/adaptasyon)(1873)
14. Dekbazlık (Les Fourberies de Scapin) (uyarlama/adaptasyon)(1872)
15. Okumuş Kadınlar ( Les Femmes Savantes (hece vezniyle manzum çeviri)
16. Merâkıy (Hayâli Hasta) (Les Malade Imaginaire) (uyarlama/adaptasyon)
17. Haydutlar (hece vezniyle manzum çeviri)
18. Hernani. (tercüme)
Hikâye Çevirileri:

1. Lesage:“Giblas”
2. Voltaire: “Hikemiyye-i Mikromega”.
3. Fenélon: “Telem**ue”.
Not: Bazı eserlerde Shakespeare tercümeleri yaptığı söylense de, bu konuda kesin bir bilgi yoktur.

Türk Dili ve Tarihi Üzerine Çalışmaları:

1.Şecere-i Türk (1863)
2.Lehçe-î Osmanî (1877)